Aftrap regionaal programma Vrijheid Achterhoek, Liemers en Duitse Grensstreek

MEGCHELEN - Samen optrekken voor de Vrijheid. Opnieuw slaan de gemeenten in de Achterhoek, Liemers en de Duitse grensstreek de handen ineen voor de vrijheid. Op 29 maart was in Huis Landfort in Megchelen de aftrap. Burgemeesters en ambtenaren en cultuurmakers van gemeenten, de Kreisen Borken en Kleef, de Euregio en de gedeputeerde van de provincie Gelderland kwamen bij elkaar.

Door Marijke Verschoor-Boele 

Huis Landfort
Een sfeervolle locatie vrijwel gelegen aan de grens. Een bijzondere plek, want in 1945 was Megchelen het eerst bevrijdde dorp waarna de bevrijding van de Achterhoek en de rest van Nederland een feit werd. “Als ik uit het raam kijk, kijk ik naar Duitsland”, zegt Gerda Brethouwer, coördinator van het regioprogramma en presentator van de middag, in haar welkom. “Deze locatie past daarom bij datgene wat we met dit regioprogramma willen doen: Vrijheid vier je samen /  zusammen.”

‘We moeten
ons best doen
voor vrijheid’

Otwin van Dijk, burgemeester van gastgemeente Oude IJsselstreek, ging in zijn toespraak terug naar zijn huis in Breedenbroek, waar in de Tweede Wereldoorlog boerin Tuenter woonde met haar familie. Wat niemand wist was dat ze op zolder vijf Joodse onderduikers opving. Eén van die onderduikers werd ziek en de dokter moest komen. Boerin Tuenter heeft toen haar been omzwachteld, zodat het net leek alsof de dokter voor haar kwam. “Als ik in mijn logeerkamer kom en ik in de kast de trap naar zolder zie, dan vraag ik me af: zou ik ook een boerin Tuenter kunnen zijn? Zou ik mijn leven en dat van mijn familie in gevaar brengen om een ander te redden? Vrijheid is niet iets wat we een ander kunnen laten regelen. Vrijheid: daar moet je zelf wat aan doen en ook voor de ander.”

Met Duitse buren
‘We vieren de vrijheid nu samen met onze Duitse buren. Iets wat een paar jaar geleden nog helemaal niet vanzelfsprekend was.’
Burgemeester Anton Stapelkamp van de gemeente Aalten en penvoerder van het regioprogramma, herinnerde aan 2019 toen de Duitsers gevraagd werden mee te doen aan de viering 75 jaar vrijheid en vrede. De plaatsvervangende burgemeester van Bocholt dankte ontroerd op een inwoneravond in Aalten voor de uitnodiging. Er volgde stilte, daarna een groot applaus. In september 2021 werd 75 Jaar Vrijheid en Vrede in gezamenlijkheid afgesloten.
Ook Stapelkamp benadrukte dat vrijheid geen vanzelfsprekendheid is: “Het is een kostbaar goed, vaak door ons verspild.”

‘Mijn vader
is Duits en
mijn moeder
Nederlands’

Peter Hinze, burgemeester van Emmerich, heeft, evenals zijn voorgangers, ook een persoonlijk verhaal. “‘Mijn vader is Duits en mijn moeder Nederlands. Toen mijn ouders gingen trouwen, was er geen familie bij.” Hinze is blij met de goede samenwerking in het Nederlands-Duitse grensgebied. Ook hij benadrukt in zijn toespraak de waarde van Vrijheid. “Vorig jaar zagen we hoe breekbaar vrijheid is. We zien hoe landen en families die bij elkaar horen gescheiden worden. We hebben de plicht om aan vrede en vrijheid te blijven herinneren.”

Frieden und Freiheit
Judith von Tora, dichteres uit Bocholt, schreef een prachtig gedicht speciaal voor deze gelegenheid en droeg dat voor. In het gedicht gaan Vrede en Vrijheid een twistgesprek aan. Wie is belangrijker? Wat hebben mensen meer nodig? Uiteindelijk komen ze erachter dat ze elkaar nodig hebben en hand in hand gaan ze samen verder.

‘Wij jongeren in Europa’
Voor jongeren is de Tweede Wereldoorlog iets uit een ver, ver verleden. Vrijheid is echter iets wat hen wél bezighoudt. Morris van Dee droeg een drietalig gedicht voor, geschreven door zesjongeren afkomstig uit Nederland, Duitsland en België.

Grenszland
Ter gelegenheid van 75 jaar vrijheid was er een korte film gemaakt die zich afspeelt in de grensgemeenten. Het verhaalt de liefde tussen een Nederlands meisje en een Duitse jongen: ze groeien aan de grens samen op en worden samen ouder. Frederike Berendsen en Julian Bohn (zij is Nederlands en hij is Duits), hebben een rol in deze film gespeeld en zongen in de film het lied ‘Ode aan de Vrijheid - an die Freiheit’. Door de coronapandemie, die toen uitbrak, hebben ze het lied nog niet eerder live uitgevoerd. Het was dan ook voor hen een première om tijdens deze aftrap het lied live te vertolken.

Regioprogramma Vrijheid
“Vrijheid is het thema de komende jaren in de provincie Gelderland. Er is in onze regio ook een programma opgesteld rond dit thema. We sluiten aan en ondersteunen bestaande projecten”, licht Brethouwer verder toe.
De vier onderdelen van het regioprogramma zijn:
Vrijheidsmaaltijden, ontmoetingen rond het thema vrijheid
Vrijheidsroutes, bestaande routes actualiseren en met elkaar verbinden
Verbindend Licht - deelname alle gemeenten aan weerszijden van de grens aan het bekende Oosterlicht project.
Ode aan de Vrijheid - bijdrage aan kunstenaars en cultuurmakers.
Enkele gemeentes zijn al bezig met projecten in dit kader.

Oost-Gelre
Oost-Gelre sluit aan bij de vrijheidsmaaltijden. In de nacht van 4 naar 5 mei het bevrijdingsvuur wordt het bevrijdingsvuur opgehaald in Wageningen. In Lichtenvoorde worden de hardlopers muzikaal onthaald en zal de burgemeester spreken tijdens een ceremonie. Hardlopers uit omliggende kerkdorpen, waaronder Zieuwent en Vragender, brengen het bevrijdingsvuur naar hun dorp. Aansluitend worden bevrijdingsontbijten georganiseerd voor de inwoners.
In Lichtenvoorde zal het bevrijdingsontbijt in zorgcentrum Antoniushove klaar staan. Hierbij schuiven bewoners aan die de bevrijding nog hebben meegemaakt.

Aalten
In Dinxperwick (een samentrekking van Dinxperlo en het Duitse Suderwick) is op vrijdag 5 mei Vrijheidsmaaltijd/Freiheitmahlzeit. Het initiatief hiervoor komt van een speciale projectgroep in samenwerking met de grensoverschrijdende Dinxperlose markt, die dit jaar 60 jaar bestaat.

Winterswijk
Winterswijk sluit met het project Iconen van de Vrijheid aan bij Ode aan de Vrijheid met laagdrempelige evenementen met aandacht voor vrijheid, verbondenheid, verdraagzaamheid en verscheidenheid. Doel is mensen bijeen te brengen, aan het nadenken te zetten en elkaar te ontmoeten. 

Oude IJsselstreek, Montferland en Emmerich
Deze gemeentes organiseren het evenement ‘Maestro’ met de verkiezing van een dirigent voor onder meer Beethovens Ode aan de Vrijheid. Ook de muzikanten komen uit de drie gemeenten. Samen brengen ze een Ode aan de Vrijheid. Er zijn optredens in Emmerich en Ulft.

Liberation Foundation (LRE) wil in samenwerking met Stichting Achterhoek Toerisme en AbelLeisure de Achterhoek, Liemers en ook Duitse gemeenten aansluiten op de bevrijdingsroute Europe. Het is een groeiend en internationaal netwerk dat mensen en organisaties verbindt die zich inzetten voor behoud en het levend houden van het erfgoed van WO2.

Vrijheid, Vrede en Verantwoordelijkheid
Vrijheid is een vervolg op het provinciale programma Gelderland Herdenkt, met in de Achterhoek het thema 75 jaar Vrijheid en Vrede. Hoewel in de coronaperiode onderdelen in dat regioprogramma steeds werden uitgesteld, is wel een begin gemaakt met een waardevolle grensoverstijgende samenwerking. Bij de afsluiting van het regioprogramma bleek er behoefte om deze samenwerking voort te zetten. Ook de provincie wilde een voortzetting.
“Onze conclusie was: we moeten dit niet alleen op lustrumjaren doen, we moeten dit vasthouden” sprak gedeputeerde Peter van ‘t Hoog in zijn slotwoord op de startbijeenkomst Vrijheid. “Onze Duitse buren doen mee en dat doen jullie gewoon. Jullie doen hier iets in deze regio waar andere regio’s nog mee worstelen. Vrijheid en vrede is niet vanzelfsprekend, verantwoordelijkheid hoort er ook bij.”
Het was een bijzonder startevent, waarna een toost op de Vrijheid volgde.