Herdenken en vieren, nu en in de toekomst

LIEVELDE - Walter Leemreize, voorzitter van de Stichting 4 en 5 mei Lichtenvoorde, staat zaterdagochtend de bezoekers op te wachten bij Erve Kots. Het is hem en zijn team gelukt om het nationale congres naar Oost Gelre te halen. “We hebben lang gelobbyd en zijn er trots op dat we vandaag een prachtig programma kunnen bieden aan een kleine 300 bezoekers”, vertelt hij.

Door Kyra Broshuis

Uit het hele land zijn organisatoren van lokale herdenkingen en vieringen naar Lievelde gekomen om kennis te delen, ervaringen uit te wisselen en inspiratie op te doen. De deelnemers worden ontvangen met koffie en krentewegge op de informatiemarkt waar verschillende organisaties vertellen en laten zien waar ze voor staan. Onder hen ook de Stichting Stolperstenen Groenlo en het 4 mei Comité Groenlo. Een koor zingt het toepasselijke ‘Imagine’ en overal op de muren hangen inspirerende quotes over vrijheid zoals:  ‘Als je vrede wilt met je vijand, dan moet je met de vijand samenwerken. Dan wordt hij jouw partner’ (Nelson Mandela) en ‘Kennis is macht, maar alleen wijsheid is vrijheid’ (Etty Hillesum). 

Wereld op zijn kop
Het ochtendprogramma wordt gehouden in een grote zaal waar dagvoorzitter Jeroen Overbeek (bekend van onder andere het NOS-journaal, red.) de verschillende sprekers aankondigt. De eerste spreker is de voorzitter van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, Wim van de Donk. “Het is belangrijk dat we elkaar regelmatig zien en het is goed dat zoveel collega-comités onze opdracht om te blijven herdenken en te vieren gestalte geven”, zo zegt hij. Van de Donk benadrukt dat dat nu gebeurt in een wereld die op zijn kop staat. “Precies op het moment waarvan we dachten dat we daar geen zorgen meer over hoefden te hebben. Wellicht wat naïef. Het kwade is nooit weg uit de wereld, daar moeten we het goede tegenover stellen. We ontkomen er niet aan om iets te doen tegen de dreiging. Vrijheid is niet vanzelfsprekend; het is een opdracht.” De voorzitter is zeer positief over de Stichting 4 en 5 mei Lichtenvoorde. “Je voelt hier dat betrokkenheid met een grote B wordt geschreven!”

Houvast
Burgemeester Annette Bronsvoort van Oost Gelre vertelt over twee verhalen uit de Achterhoek. “Verhalen die onderbelicht zijn gebleven. Het eerste is het verhaal van de pilotenlijn waardoor Lichtenvoorde de geuzennaam Klein Engeland heeft gekregen. Via de pilotenlijn ontsnapten veel mensen via het zuiden naar bevrijd gebied. Het andere verhaal gaat over het evacuatieziekenhuis in Harreveld. Daar kwamen patiënten uit de regio Arnhem en Nijmegen die bij de Slag om Arnhem gewond raakten.” Bronsvoort vertelt ook over de Achterhoek en het naoberschap. “Dat geeft ons houvast. Scholder an scholder, samen met onze oosterburen om afstanden te dichten.” Spreker Roland Bonsen, die vorige week zijn boek De 23 geallieerde piloten begraven in Lichtenvoorde presenteerde, bevestigt het verhaal van Bronsvoort over het naoberschap. “Dat is zeker van belang geweest in de oorlogsjaren. Wij zijn hier een katholieke enclave en de piloten kregen in de oorlog te horen dat ze moesten zorgen dat ze naar katholieke gebieden gingen. Dan kon je de stap maken naar het zuiden.”

Lokaal ommetje
Herlinda ter Maat van de Stichting Achterhoek Toerisme overhandigt wethouder Arjen Schutten van de gemeente Oost Gelre symbolisch het eerste informatiepaneel van een lokaal ommetje. Dit paneel gaat over het lokale ommetje Klein Engeland - Pilotenlijn, en komt aan de Eimersweg in Lievelde te staan. Het ommetje is onderdeel van de Liberation Route Achterhoek. De Liberation Route Europe is een wandelroute van Normandië tot Berlijn. In de voetsporen van de Canadese en Britse bevrijders komen er in de Achterhoek maar liefst elf lokale ommetjes. Op deze ommetjes kun je historische verhalen lezen, beluisteren en bekijken, en nadenken over de waarde van vrijheid. 

‘Duitsers waren ook niet vrij’
Wat volgt is een interactief panelgesprek over ‘herdenken aan de grens’. In het panel zitten Thomas Kerkhoff, burgemeester van Bocholt, Joost van Oostrum, burgemeester van Berkelland en Lynn Stroo, historicus en betrokken bij het Duitsland Instituut. Het gaat over het belang van het betrekken van onze oosterburen bij herdenken en vieren. Van Oostrum vertelt dat we niet 80 jaar bevrijding vieren, maar 80 jaar vrijheid. “De Duitsers waren ook niet vrij, daarom is die benaming zo belangrijk.” Kerkhoff legt uit dat het wonen aan de grens een centrale waarde is van de inwoners van Bocholt. Van Oostrum zegt dat het vieren op 5 mei vaak samen met de Duitser gebeurt, maar dat 4 mei nog lastig is. “Er leven nog mensen die heel eigen herinneringen hebben aan wat er toen gebeurd is. Als we nu vrijheid samen vieren, kunnen we over een paar jaar ook de herdenking samen vieren. Laten we niet vergeten dat er aan de andere kant van de grens ook veel gebeurd is.” Lynn Stroo denkt dat een gezamenlijke herdenking op 4 mei op de Dam nog te vroeg is. “Het is al jaren een punt van discussie, al trekken Nederland en Duitsland steeds meer naar elkaar toe.”

Kerkhoff vertelt dat de Duitsers zich zeer bewust zijn van hun eigen deel. “Wij hebben er alle begrip voor dat Nederland het belangrijk vindt dat we onze schuld erkennen. Een vriendschap kan niet functioneren als je je niet ook bewust bent van je eigen deel. Bij ons is ook de jongere generatie heel goed op de hoogte van wat we als Duitsland gedaan hebben. Het begrip dat we hier in de grensregio hebben, is hopelijk een voorbeeld.” Van Oostrum ziet het positief in: “Ik denk dat er een moment komt dat we denken: het was ook verschrikkelijk aan de andere kant van de grens. En dat we samen herdenken.”

Vluchtelingen
Mensen in de zaal delen hun ervaringen met het vieren/herdenken met Duitsers samen en het valt op dat er louter positieve ervaringen te melden zijn. Ook is er aandacht voor de datum 15 augustus, de dag dat er met de Japanse capitulatie een einde kwam aan de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Frank Candel, voorzitter van Vluchtelingenwerk Nederland laat weten dat vluchtelingen graag willen meedoen met herdenken maar niet durven. “Ze kennen de taal en de codes niet. Laten we samen die drempels verlagen. Hoe mooi is het om vluchtelingen meer ruimte te geven in het land waar gezamenlijk herdacht en gevierd wordt. Het gaat over solidariteit, humaniteit en empathie, die drie zaken houden de samenleving overeind. Niet de wetten.”

Vrijheidsmaaltijden
Teun Pelleboer verhaalt vervolgens over de Vrijheidsmaaltijden en hoort tot zijn vreugde dat er ook in de zaal veel mensen zitten die dat organiseren. Vrijheidsmaaltijden is een initiatief van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en wordt in het hele land ingezet. De maaltijd van dit jaar is de zogenaamde Vrijheidssoep, een recept uit de keuken van chef Jet van Nieuwkerk. Overal kunnen mensen aanschuiven om verhalen te delen en samen de vrijheid te vieren. De plenaire sessie wordt toepasselijk afgesloten door Irene van de Aart en Dennis Weelink die het lied Ode aan de Vrijheid ten gehore brengen. ‘s Middags zijn er verschillende werksessies waar de aanwezigen aan deel kunnen nemen. Er zijn sessies over ‘lokale geschiedenis als motor tot initiatieven’, ‘diversiteit bij herdenkingen en vieren’, er is een interactieve theatervoorstelling en natuurlijk een rondleiding door het Achterhoeks Openluchtmuseum. 

Walter Leemreize is na afloop een tevreden man. “Het was een schitterende dag, waar we trots en met heel veel voldoening op terugkijken.”

Meer weten over de activiteiten op of rond 4 en 5 mei? Kijk op 4en5mei.nl.