Onzichtbaar in beeld, onmisbaar op de set
Beltrumse Mirjam van Erp figureert in tal van bekende series
Door Guus Helle
BELTRUM – Ook voor het tweede seizoen van Tonanno, de spin off-serie van Mocro Mafia, zijn er opnames in Winterswijk. Niet alleen de hoofdrolspelers komen woensdag 15 april naar de Achterhoek, ook tientallen figuranten zijn nodig om scènes aankleding te geven. Mirjam van Erp uit Beltrum is een van hen. Ze is al jarenlang figurant en heeft op de sets gestaan van onder andere Oogappels, Haantjes en de film iHostage. Ze geeft een kijkje achter de schermen: "Je moet niet verwachten dat je herkend wordt".
“En daar liepen we dan, urenlang heen en weer over dat perron. Met onze winterjassen aan, terwijl het 25 graden was buiten”, vertelt Van Erp, schrijver en oud-leerkracht, in haar tuin in Beltrum. Ze was als figurant op de set van iHostage, de film over de gijzeling in een Apple Store in Amsterdam in 2022. De opnames zouden plaatsvinden op het centraal station van Amsterdam, maar last minute kreeg ze te horen dat ze ergens anders werd verwacht: “Het boogde perron was niet meer beschikbaar, dus verplaatsten de opnames ineens naar Haarlem.”
Niet ongewoon, zegt de ervaren figurant. Ze heeft gefigureerd voor series en films, en is inmiddels gewend aan de chaos die er heerst op een set: “Het is georganiseerde wanorde. Zoveel mensen zijn aanwezig, die allen hun eigen ding moeten doen. Naast de regisseur, cast en anderen van de crew, die meestal hun eigen ruimtes hebben, zijn er kappers, visagisten, catering. En daar sta je dan tussen als figurant.” De dagen zijn lang: “Je moet meestal om half acht ’s ochtends aanwezig zijn en kan pas zes uur ’s avonds naar huis.”
Als Van Erp uiteindelijk opgeroepen wordt om een scène opvulling te geven, vaak na uren wachten, heeft ze uiteindelijk maar een kleine rol: “Je staat ergens op de achtergrond, je bent er om een scène echt te laten lijken voor de kijker. De bedoeling is dat je juist níet opvalt.”
Dat wil niet zeggen dat het niet leuk is: “Het voelt als een avontuur, je ziet hoe iets creatiefs wordt gemaakt. De catering, van het ontbijt tot het avondeten, is fantastisch en je ontmoet allerlei interessante mensen.”
Dromen
Haar interesse in de theater- en filmwereld komt niet uit de lucht vallen, als jonge vrouw wilde ze al acteren: “Mijn wens was om naar de toneelschool te gaan. Een schoolvriendin deed mee aan de vooropleiding en vertelde hoe leuk, maar ook hoe zwaar het was. Ik wilde wel, maar mijn ouders raadden het me af. Ze zeiden: ‘Ga naar de pabo, dan heb je een stabiele basis’. Dus dat heb ik gedaan.”
Van acteren is het niet meer gekomen, maar de fascinatie is gebleven. Dus toen ze tien jaar geleden een advertentie tegenkwam van castingbureau Blue Circle heeft ze zich ingeschreven als figurant: “Ik heb een profiel aangemaakt en mijn foto erbij gezet. Geen professionele foto, maar gewoon een recente, die laat zien hoe ik er echt uitzie.”
Zeven jaar lang heeft ze er niets mee gedaan, maar drie jaar geleden kwam ze op het idee zich op te geven voor een opname. Het castingbureau selecteert vervolgens op basis van wat er nodig is in een scène: “Dus als ze een vrouw met blond haar nodig hebben, word ik soms uitgenodigd.” Eerst komen figuranten ‘in optie’: “Vaak krijg je pas twee dagen van te voren te horen of je daadwerkelijk verwacht wordt.”
Nederigheid
Haar eerste ervaring als figurant kwam in 2023 bij opnames van jeugdserie Hein: “Over een jongen die op de begraafplaats van zijn opa werkt. Elke aflevering was er een nieuwe begrafenis.” Het was leerzaam en bemoedigend: “Het is niet zoals bij de acteurs, we krijgen van tevoren geen script en deze keer werd ons niet verteld wat er zou gaan gebeuren. De regisseur wilde dat de reacties van de figuranten authentiek zijn.” Dus toen ze spontaan een traan liet tijdens een emotionele scène viel dit op: “Ik werd gevraagd de volgende dag terug te komen.”
Het smaakte naar meer, Van Erp heeft de afgelopen drie jaar vijftien figurantenrollen vertolkt. Toch ziet ze het vooral als een oefening in nederigheid: “Het is mooi om het creatieve proces van zo dichtbij mee te maken, maar uiteindelijk gaat het helemaal niet om jou.”
Ze komt veel figuranten tegen die acteur willen worden of hopen op een andere manier ontdekt te worden: “Die kans is zeer klein, ik ken geen figurant die dat is overkomen. Als je aan de slag wilt als acteur lijkt het mij logisch dat je naar de toneelschool gaat.”
Acteren als figurant is zelfs uit den boze: “Als je acteert of op een andere manier te veel in het oog springt, word je vriendelijk verzocht dat absoluut niet meer te doen.” Het hoogst haalbare is dat je edelfigurant wordt: “Dan krijg je daadwerkelijk iets kleins te doen, zoals een drankje geven aan een hoofdrolspeler, heel misschien krijg je één zin om uit te spreken.”
Ze heeft zelf een aantal keer wat meer te doen gekregen: “Er werden opnames gemaakt voor 'Ik val niet, ik dans’. Ik mocht als verpleegkundige roddelen en lachen met collega's.” Of de keer dat ze in een koor mocht zingen: “We werden gevraagd wie er bladmuziek kan lezen. Voordat ik het wist moest ik Psalm 23 uit mijn hoofd leren en opvoeren met negen andere ‘koorleden’.” Ook werd er geluid uit een YouTube-filmpje onder gezet. “Uiteindelijk hebben ze een combinatie van onze zang, geluid van de menigte en de zang uit het YouTube-filmpje gebruikt”, zegt ze lachend.
Herkend worden
Het komt vaker voor dat de opnames niet eens gebruikt worden: “Van de vijftien keer dat ik als figurant een rol had, ben ik maar acht keer op tv gekomen.” En van de keren dat Van Erp te zien was, is ze maar twee keer herkend: “Ik vertelde mijn zus dat ik in een scène had gespeeld op de camping in de serie Dertigers, maar ze kon me niet vinden. Ik was dat ene kleine figuur ver op de achtergrond.”
Ook kan het, zelfs als je een prominentere plek hebt in een scène, dat je niet in beeld komt: “Ik heb eens een gevangene gespeeld bij Mocro Mafia. De jongen die naast me zat, ook een figurant, vertelde me dat hij een YouTube-kanaal heeft en graag gezien wilde worden. Echter toen de scène startte stond de camera precies achter hem, waardoor hij helemaal niet herkenbaar in beeld kwam.”
Samen lopen puffen
Figurant zijn is dan ook iets wat je leuk moet vinden en waar je niet al te hoge verwachtingen van moet hebben, aldus Van Erp. “Het zijn lange dagen, vaak in de vrieskou of in de hitte. Je krijgt er niet voor betaald, de onkostenvergoeding ligt meestal tussen de 20 en 60 euro, iets hoger voor een edelfigurant.”
Ook zijn de opnames zelf soms uitdagend, zoals tijdens een nachtopname voor de serie De Stilte: “Er werd geschoten van tien uur ’s avonds tot vier uur ’s nachts op een plein in Volendam. Het was -1 graden.” Aan het begin van de avond sprak de regisseur de figuranten toe, iets wat zelden gebeurt, aldus Van Erp: “Hij wilde één ding: ‘Blijf tot het afgelopen is. Je moet in de verschillende scènes op dezelfde plek staan, dus als je moe wordt, je je niet goed voelt, of als je buurvrouw belt dat je kat is overleden, sorry, maar dan kan je niet weg.’”
Een kijkje achter de schermen blijft fascineren: “Wat ook heel leuk is, is om opnametechniek van dichtbij te zien. In een scène waar ik chirurg was, werd gesimuleerd hoe het is om onder narcose te gaan. Ze deden dit door een glazen plaat met water erop te bewegen voor de camera.” Ook zijn er leuke uitdagingen: “Alleen de acteurs mogen geluid maken op de set, dus je moet stille schoenen aan en doen alsof je praat. Ik heb eens het hele alfabet in stilte gemimed met iemand, en dat urenlang.”
Het contact met anderen is uiteindelijk wat het bijzonder maakt: "Je spreekt hele interessante mensen, vaak uit verschillende culturen. Figurant zijn schept een band, je hebt samen lopen puffen en hebt daardoor de mooiste gesprekken. Al met al is het een fantastisch dagje uit.”
