Stoomhoutzagerij voor het eerst sinds 2018 weer volledig ‘onder stoom’

GROENLO - Een heugelijke dag afgelopen zaterdag voor bezoekers en vrijwilligers van Stoomhoutzagerij Nahuis. Na een eerdere testrun deze maand was zaterdag de houtzagerij voor het eerst sinds 2018 weer officieel ‘onder stoom’, zoals dat heet. Voorzitter Peter te Plate van de stichting Stoomhoutzagerij Nahuis is blij dat het eindelijk zover is.

Door Kyra Broshuis

“Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad, maar het museum is weer helemaal operationeel. Het ketelhuis en de schoorsteen zijn vakkundig gerestaureerd. De ketel zelf is uit het ketelhuis getakeld en ruim 45 klinknagels zijn er stuk voor stuk uitgeboord en opnieuw geplaatst, op de ouderwetse manier dus met luchtdruk. De wanden van het ketelhuis, de rookkanalen en de ondersteuning van de ketel waren helaas heel slecht en die zijn inmiddels vakkundig gerestaureerd.”
De gerestaureerde ketel is inmiddels onder druk getest en goedgekeurd. De Stoomhoutzagerij kan nu weer volledig op stoom zagen. De grote stoommachine wordt gebruikt voor de aandrijving van de horizontale en verticale zaag, waarin indien nodig 18 zaagbladen gespannen kunnen worden. De kleine stoommachine wordt gebruikt voor de productie van stroom (110 Volt). Het draaien op stoom is een heel proces want we moeten dan al op de vrijdag beginnen met opstoken voor de draaidag”, vertelt Te Plate.

Vrijwilligers van de Stoomhoutzagerij tijdens de testrun. Foto: PR 

Over de rooie
In het ketelhuis vertelt vrijwilliger Arne ten Dam over de Cornwall-ketel die dateert uit 1915. “Deze ketel is 8 meter lang en weegt 11 ton en er zit nu 11 kuub water in. Bovenop zie je blackfluit; daar zit een loden prop bovenop en als die smelt hoor je een fluittoon en betekent paniek. Op deze manometer kun je de keteldruk aflezen, die mag niet boven de rode wijzer uitkomen. Daar komt ook de uitdrukking ‘over de rooie gaan’ vandaan.” Ten Dam vertelt vol passie over het museum en over de hechte club vrijwilligers. “We zijn blij dat alles weer werkt, het leeft weer, ook onder de vrijwilligers.”
Verderop in de zagerij geeft André te Braake uitleg over de grote zaagmachines waarvan er 1 ook op elektriciteit kan werken. “De boomstammen hier krijgen we geleverd van Ten Bulte, wij zagen ze en zij verkopen het weer. Een mooie samenwerking met een van oudsher echt Grols bedrijf.” Het lawaai van de zaagmachines is enorm, dat moet vroeger een verschrikking zijn geweest zonder gehoorbescherming. “Absoluut”, zegt Te Braake, “maar uit de verhalen weten we dat ook vaak gemoedelijk was bij Nahuis. Er was geen stress zoals we dat nu kennen en er was sprake van kameraadschap onder de arbeiders.”
Buiten loopt een andere vrijwilliger, Joop Vos. Hij komt uit Lichtenvoorde en is al 16 jaar lang vrijwilliger. “Omdat ik uit Lichtenvoorde kom, krijg ik hier wel het een ander om de oren. Maar ik kan er zelf ook wat van hoor. Als Longa weer eens gewonnen heeft van Grol kom ik al zwaaiend met de Elna binnen!”

Scriptie
Dat de Stoomhoutzagerij bijzonder is, blijkt wel uit het feit dat geschiedenisstudente Iris Wiersma haar scriptie over Nahuis schrijft. Via Myrthe te Plate, dochter van Peter, en ook studente geschiedenis, hoorde Iris over de stoomhoutzagerij. “Ik werd helemaal enthousiast van haar verhalen. Ik wilde graag iets doen met regionaal erfgoed en dit is een prachtig onderwerp. Dat vindt mijn scriptiebegeleider gelukkig ook en we werken er hard aan. Eind juni hoop ik mijn scriptie in te leveren.”
Iris schrijft vooral over de verschillende instanties en organisaties die geholpen hebben om Nahuis te maken tot het levende museum dat het nu is. Daarbij onderzoekt ze ook de rol van de media. “En dan zie je grote verschillen. Landelijk is er vooral aandacht voor het museum an sich, maar lokaal ligt de nadruk op de verhalen. Die verhalen vind ik geweldig; die zitten nog volledig in de context. Het is heel mooi om te zien dat zoveel mensen zich sterk maken voor het behoud van lokaal erfgoed. Deze stoomhoutzagerij dreigde ooit verloren te gaan en dat het bewaard is gebleven, is echt top.”

De officiële heropening van Stoomhoutzagerij Nahuis is op 27 juni. Op zaterdag 28 juni is er een draaidag met extra activiteiten. Op zondag 29 juni wordt de familiedag voor de vrijwilligers gehouden. “Dan kan de familie zien waar vader of opa of oma zoveel tijd in steekt", lacht Te Plate. De vrijwilligers zijn vanaf de officiële opening goed te herkennen aan hun kleding; helemaal authentiek in de stijl van rond 1900.

Zelf ontdekken hoe stoomtechnologie het leven veranderde? Dat kan tijdens de draaidagen op 14-28 juni, 12-25-26 juli, 15-16-30 augustus en 13 en 27 september.

stoomhoutzagerij.nl