‘Volgens experts zijn deze beelden uniek en heel bijzonder’

Vijf eikenhouten kerkbeelden van nationale betekenis terug in Groenlo

Door Henri Walterbos

GROENLO - Ze staan gerestaureerd bij elkaar in het parochiecentrum aan de Kerkwal, wachtend op een mooie bestemming in de Calixtusbasiliek. “Het zijn vijf eikenhouten beelden van nationale betekenis, gemaakt in de periode 1490-1500. Volgens experts uniek en heel bijzonder. De oude Calixtus aan de Markt was vroeger een katholieke kerk. Tijdens het Beleg van Grol is het in staatse handen gevallen en werd het een protestantse kerk. Toen waren deze vijf beelden niet meer gewenst en zijn ze verdwenen, maar ze zijn weer terug in Groenlo,” vertelt Henny Kok ter introductie als penningmeester van het Paulus Ludger-parochiebestuur, aan tafel met Hans de Graaf. Ooit onderwijzer aan de Canisiusschool en voormalig parochiebestuurslid, woonachtig in Aalten. De Graaf kent de geschiedenis van de beelden en schetst de importantie dat ze na 500 jaar terugkeren in Groenlo en in de Calixtusbasiliek een prominente plek zullen krijgen.

Reformatie
“De beelden zijn tijdens de reformatie verwijderd en ergens verstopt,” weet de Graaf. “Ze hebben waarschijnlijk nog een tijdje in de Waterstaatskerk gestaan, op de plek waar nu de Molenberg is gesitueerd, maar ze waren toegetakeld tot en met. Ze zijn toen door de toenmalige pastoor verwijderd vanwege de beschadigingen en ergens op een zolder in Groenlo beland, maar waar weten we niet. In 1860 zijn ze behoorlijk verwaarloosd aangetroffen in een rommelkamer, ergens in Groenlo. De beschilderingen en sporen van restauraties op de vijf beelden tonen aan dat ze begin 20e eeuw zijn gerestaureerd en ergens rond 1935-1936 verplaatst naar de nieuw gebouwde Mattheüskerk in Eibergen. Zij zaten verlegen om beelden. Zo zijn ze in Eibergen terecht gekomen. Het zijn laatmiddeleeuwse beelden, maar niemand had oog voor de kunstwaarde en historische waarde ervan. Dat ze van nationale betekenis zijn is vastgesteld door deskundigen. Onder andere van het Museum Catharijneconvent in Utrecht, een museum van religieuze kunst. Dat is de top van Nederland.”

‘Die beelden zijn in de loop van de tijd gaan rotten, dat is allemaal gerestaureerd’

Emotie
“Na het besluit door het parochiebestuur om de Matthäuskerk in Eibergen te onttrekken aan de eredienst was er veel emotie over de sluiting maar geenszins over deze beelden,” weet de Graaf nog. “Het parochiebestuur heeft toen besloten de beelden te restaureren en weer naar Groenlo te verplaatsen om ze in de Calixtusbasiliek een plek te geven. Ze zijn gerestaureerd door Aleth Lorne uit Sint Oedenrode met behulp van subsidies van het Cultuurfonds en Stichting de Roos Gesink, voor cultuur, natuur en wetenschap. Er moest veel aan gebeuren. Er ontbraken stukjes, verfschilfers waren er af. Die beelden zijn in de loop van de tijd aan het rotten gegaan. Dat is allemaal gerestaureerd.”

Het was De Graaf zelf die de verhuizing naar Groenlo voorstelde, vertelt Kok. “Museum Catharijneconvent had ook wel interesse maar kampte met ruimte, en ze komen immers uit Groenlo. Dan moeten ze daar weer naar toe. Het bisdom was ook akkoord met de overdracht aan de Calixtusbasiliek in Groenlo. Dat dat ene beeld Calixtus is maakt het natuurlijk extra bijzonder.” “Ik vind dat als je in de oude stad Grolle laatmiddeleeuwse beelden hebt, ook nog van nationale betekenis, dat is wel wat hoor,” vult De Graaf nog aan.

Werkgroep
“Het past goed in het plaatje dat we als parochiebestuur hebben van de kerk en omgeving,” gaat Kok verder. “De processielaan wordt aan gewerkt, er wordt vergroend rondom de kerk, met in april de eerste stappen wanneer de tuin wordt opgeknapt en wat meer aanzien krijgt. We willen de basiliek zowel als gebedshuis als ook toeristisch van grote waarde laten zijn. Dan speelt kerkelijke kunst daar een belangrijke rol in en dus ook deze vijf beelden. We gaan een werkgroep vormen waarmee we bepalen waar we de beelden straks het beste kunnen plaatsen in de basiliek. Iemand uit Eibergen komt erin, zodat die ziet wat er met de beelden gebeurt, de pastoor vanuit zijn visie, Hans de Graaf, iemand van de vrijwilligers die de rondleidingen en torenbeklimmingen doen en iemand uit het bestuur van de locatie Calixtus. Daarnaast moeten we de manier van plaatsen en tonen goed uitzoeken. Ze moeten veilig staan en dat ze niet weer gaan rotten. Dat is nog een heel traject. Uiterlijk 2027 tijdens Grolle 750 jaar Vestingstad moet het klaar zijn. Ze krijgen een plek die recht doet aan de beelden en de geschiedenis. Toeristen moeten hier zo naar binnen kunnen lopen. Mensen willen graag kerken bezoeken en een kaarsje opsteken. Helemaal als we ook het buitenterrein gebruiksvriendelijker maken. Maar we zoeken eerst ook nog een paar ambachtsmannen die ons kunnen helpen met de in te richten plekken van de beelden, waar ook nog het een en ander voor gemaakt moet worden.”

‘De basiliek is behalve als gebedshuis ook toeristisch van grote waarde, kerkelijke kunst speelt daarin een belangrijke rol’

Vijf beelden van meesters
De laatmiddeleeuwse beelden zijn H. Catharina van Alexandrië, gesneden door Dries Holthuis, circa 1500, H. Paus Sylvester of hoogstwaarschijnlijk Calixtus, gemaakt door Meester Arnt van Zwolle/ Kalkar, circa 1480-1500, de H. Antonius Abt, gemaakt ergens in het gebied van de Nederrijn, circa 1520, de H. Clara, eveneens gesneden door meester Arnt van Zwolle/ Kalkar, circa 1480-1490 en de H. Gertrudis van Nijvel, ook uit het gebied van de Nederrijn, circa 1500-1525.