‘De jeugd erbij betrekken is super belangrijk’

Comité 4 mei Groenlo maakt ‘nieuwe’ start

Door Henri Walterbos

GROENLO - Nadat 4 leden van het Comité 4 mei Groenlo te kennen hadden gegeven te stoppen met hun activiteiten hiervoor, werden opvolgers gezocht en gevonden. Het nieuwe Comité 4 mei Groenlo bestaat uit voorzitter Patrick Pos, secretaris Henri Klein Tuente, penningmeester Ben Bomers en de algemene leden Aleike Rouwhorst, André van Avesaat, Tonny Koppers en Stéphanie Brandt-ter Reegen. Aan tafel Stéphanie, Aleike, Henri, Ben en Tonny om te vertellen over ‘een nieuwe start’ van het grotendeels nieuwe comité.

Blijven gedenken
“Voor de Grolse gemeenschap is het heel belangrijk dat we blijven gedenken, dat het ook levend blijft voor de jongere generaties”, vertelt Stéphanie over haar toetreding tot het Comité 4 mei Groenlo. Ook persoonlijke beweegredenen speelden een rol om toe te treden. “Mijn schoonmoeder zat als klein meisje tijdens de Tweede Wereldoorlog in een Japans interneringskamp op Java. Haar moeder is daar omgekomen.”

Tonny Koppers heeft al sinds de oprichting van het comité in 1993 zitting in het bestuur en sluit deze periode op 4 mei af. “Toenmalig burgemeester Corry van Zon heeft het toen opgezet. Het is erg fijn om te doen, om de geschiedenis levend te houden, ook bij de jongelui. Ieder jaar betrekken we er meer jongeren bij. Dat is alleen maar positief.”

Door omstandigheden heeft Henri Klein Tuente het stokje overgenomen van zijn partner Nicole Maas. “De dodenherdenking speelt bij ons in de familie een belangrijke rol. Nicole heeft een Joodse vader en de helft van haar familie is Joods.” Aleike Rouwhorst staat voor haar vierde Dodenherdenking als comitélid. “Ik ben ermee in contact gekomen door de veteranen Oost Gelre. Mijn man is veteraan. Ik heb veel contact met veteranen, ook om hen hierbij te betrekken.”

Ben Bomers heeft 3 jaar zitting in het comité. “Op de scholen waar ik werkzaam was heb ik altijd veel aandacht geschonken aan 4 en 5 mei, omdat ik het ontzettend belangrijk vind dat de geschiedenis levend blijft. En ik wil de kinderen laten zien dat er ook heel veel punten in Groenlo zijn die aan de Tweede Wereldoorlog herinneren. Ik ben er met volle overtuiging ingestapt, en sinds ik er instapte heb ik ook weer nieuwe dingen leren kennen, zoals het verhaal van Sonny Cohen.”

Nieuwe start
In tegenstelling tot Lichtenvoorde, waar de Stichting 4 en 5 mei Lichtenvoorde zich bezighoudt met activiteiten en initiatieven op zowel 4 mei als ook Bevrijdingsdag 5 mei, beperkt Groenlo zich tot de Dodenherdenking op 4 mei. “We zijn er in deze nieuwe samenstelling heel erg mee bezig om te kijken hoe we de jeugd bij de dodenherdenking kunnen blijven betrekken, maar wie weet wat de toekomst brengt,” zegt Stéphanie.

“De jeugd erbij betrekken is super belangrijk,” benadrukt Ben. “Als je de jeugd er niet meer bij hebt, dan verwatert het heel snel. Die kun je in mijn ogen heel makkelijk pakken. Niet alleen uit het lesboekje voorlichten maar neem ze mee Groenlo in, om ze van alles te laten zien, zoals stolperstenen en de Joodse begraafplaats. Bijna niemand van de kinderen weet dat. Als je ze meeneemt en dat verhaal gaat vertellen, dan merk je na afloop dat het heel veel impact heeft. En iedereen zou naar het Crashmuseum in Lievelde moeten gaan, met die film, de verhalen uit eigen omgeving.”

Tastbaar maken
“We benaderen ieder jaar een groep 8 van een basisschool en gaan met hen in overleg in welke rol we hen erbij kunnen betrekken,” vertelt Aleike. “We vertellen hen verhalen om het tastbaar te maken, zoals ook het verhaal van Sonny Cohen.” “We besteden elke 4 mei aandacht aan zijn graf. Een tante van hem uit Australië is zeker twee keer hier geweest om zijn graf te bezoeken en de herdenking bij te wonen,” vult Tonny aan. “We besteden ook veel aandacht aan de zeven oorlogsgraven op het kerkhof aan de Lichtenvoordseweg. We zoeken ook altijd naar nieuwe oorlogsverhalen uit Groenlo.”

Thema
Dit jaar is het thema dat het Nationaal Comité 4 en 5 mei koos ‘De geschiedenis begrijpen’. Henri vertelt: “Nicole Maas zal dit jaar uit het dagboek van haar tante Dinie voorlezen. Dinie is de dochter van Roos, Nicole’s oma, die in Auschwitz is vermoord. Dinie is terug gekomen en heeft toen op advies van de psycholoog een dagboek bijgehouden. De familie woonde in het pand waar tegenwoordig Katoo zit en waren ondergedoken in Nijmegen, waar ze zijn verraden en daardoor afgevoerd via Westerbork naar Auschwitz. Dat is heel indrukwekkend. We zijn in Auschwitz geweest en konden alles uit het dagboek herleiden.”

“Ook Scouting Groenlo zal medewerking verlenen en Nora Overbekking leest een zelf geschreven gedicht voor,” vertelt Stéphanie over het programma van dit jaar. “Leerlingen van het Carillon zullen aanwezig zijn en we zijn blij met leerlingen van het Marianum die actief deelnemen en onderdeel van het programma zijn. Robin Vennebekken en Luna Nales spelen en zingen twee nummers. Fiep Harbers en Else Brandt voeren een ingetogen, moderne dans uit.”

“Ik denk dat de Dodenherdenking juist weer bij jongeren gaat leven door wat er nu allemaal speelt in de wereld,” denkt Aleike. Volgens Ben speelt daarbij een belangrijke rol hoe verhalen persoonlijk en dichtbij worden gemaakt. “Ik herinner me nog een verhaal uit Zwolle, een paar jaar geleden. We zijn naar het Crashmuseum geweest en daar bleek dat een van die vliegtuigen in Zwolle was neergekomen. De opa en oma van enkele kinderen waren daarbij geweest. Zij gingen met dat verhaal naar opa en oma en toen kwam er ineens een verhaal. Ik denk dat er nog best wel heel veel van die verhalen zijn. Op deze manier willen we ook jongeren verbinden aan deze herdenking, met lokale verhalen.”

Glazen monument
De herdenking vindt dit jaar in zijn geheel plaats bij het Glazen monument aan de Winterswijkseweg. Muziekvereniging Groenlo is er bij en namens het college zal wethouder Arjen Schutten aanwezig zijn, evenals Grolse veteranen van Veteranen Oost Gelre en het Korps Nationale Reserve (Natres). Aanwezigen mogen zelf ook bloemen leggen bij het monument na afloop van de twee minuten stilte. Er worden ook bloemen gelegd bij het monument nabij de Calixtusbasiliek. “Dat doen we op zondag 3 mei, na de viering in de kerk. Mensen uit de viering worden uitgenodigd om dan mee te gaan,” licht Ben toe.

Het verhaal van Sonny Heiny Cohen 
Sonny Heiny Cohen ligt begraven op de Nederlands Hervormde Begraafplaats in Groenlo. Hij stierf zeven dagen voor de bevrijding, op 24 maart 1945, ten gevolge van een geallieerd bombardement op de spoorlijn Groenlo-Winterswijk. Sonny was een joods jongetje uit Dinxperlo dat ondergedoken zat bij de familie Ormel aan de Winterswijkseweg. Hij was als baby al bij de familie Ormel ondergebracht. Zijn vader en moeder waren elders ondergedoken. Toen Sonny groter werd verfde moeder Ormel de donkere haartjes. Als blond jongetje viel Sonny niet op tussen andere kinderen. Op 24 maart 1945 was Sonny Heiny Cohen, samen met vriendjes, buiten in een weiland bloempjes aan het plukken. De spoorlijn Groenlo-Winterswijk werd door geallieerde vliegtuigen gebombardeerd en Sonny werd door een granaatscherf getroffen en is aan de gevolgen daarvan overleden. De andere spelende kinderen bleven allen ongedeerd.

In de nacht van 26 maart 1945 werd Sonny in het diepste geheim begraven. Theo Brus uit Zwolle, die over een Ausweiss beschikte, en de bij de ondergrondse aangesloten Jan Donselaar, brachten de kleine Sonny, in zakken gewikkeld, met een bakkersfiets in een grote broodkorf naar de deze begraafplaats aan de Halve Maan in Groenlo. Hier werden zij in het donker opgewacht door de moedige Grollenaar Bernard Rondeel en hebben ze samen Sonny begraven. De wens van Sonny’s moeder was dat Sonny nooit vergeten zou worden, en dat is gelukt. De naam van Sonny staat in Dinxperlo op het oorlogsmonument.