Droogte in de Achterhoek steeds groter probleem

‘Bodem laten werken als een spons’

Door Richard Stegers

ACHTERHOEK – Het was een extreem warme en droge zomer. De Achterhoek telde in 2026 maar liefst vijf regionale hittegolven, een record. En er viel amper neerslag. De meeste deskundigen zijn het eens. Klimaatverandering gaat gepaard met steeds hogere temperaturen, droogte in de warme maanden en piekbuien. De aanhoudende droogte vormt een urgent probleem, maar met gezamenlijke inspanningen zijn er mogelijkheden om de neerwaartse spiraal te doorbreken.

Niels Noordstar en Harm Peter de Vries van Natuurmonumenten willen graag in gesprek over de situatie van natuur en milieu in de Achterhoek. Noordstar is gebiedsmanager en De Vries fungeert als coördinator natuurbeheer. “Natuurlijk maken we ons zorgen. De gevolgen van de droogte zijn duidelijk zichtbaar. Het is een enorme uitdaging om het tij te keren. Gelukkig zien veel partijen in dit gebied dat in.”

De rit van het beheerkantoor in Vorden naar natuurgebied Hekenbroek tussen Drempt en Hoog-Keppel bevestigt dit beeld. Je ziet het aan de dode bomen, droge beken en watergangen. “Eiken en beuken hebben het bijvoorbeeld erg moeilijk”, vertelt Harm Peter. “Dat heeft alles te maken met de lage grondwaterstand. Dat is inmiddels structureel en op den duur krijg je dan boomuitval.” Hij ziet ook dat bomenlanen en houtwallen in een slechte conditie verkeren, dat vormt een potentieel gevaar. Nieuwe aanplant kost Natuurmonumenten Achterhoek al gauw een ton per jaar. 

Maar er zijn meer bedreigingen. De droogte heeft nadelige consequenties voor vissen, vogels, amfibieën en insecten. Het gaat ten koste van de biodiversiteit. Aan de andere kant profiteren invasieve exoten. Waar inheemse planten- en dierensoorten verzwakken door het watertekort, grijpen deze uitheemse soorten hun kans om snel te woekeren en opengevallen plekken in te nemen. En dan is er door de aanhoudende droogte een grotere kans op natuurbranden met alle gevolgen van dien. “Het beeld is inderdaad niet heel positief”, constateert Niels. “We weten het, we zien het. De situatie vraagt om grootschalig ingrijpen. Dit is het moment om door te pakken. Samen de schouders eronder, we moeten het met elkaar doen.” 

Hij mist nog wel bestuurlijk lef. Een nationaal plan waar het rijk en de provincie middelen voor vrijmaakt. “Want er is gewoon geld nodig voor onderzoek en de aanpak van de droogte. Als je niets doet, kost het vele malen meer.” De gebiedsmanager doelt dan onder andere op economische schade voor boeren en de transportsector. Oogsten gaan verloren en door lage waterstand is vervoer over water problematisch zoals we deze zomer zagen op rivieren en kanalen. “Daarnaast is er natuurlijk de schade aan flora en fauna. De vegetatie holt achteruit”, vult de coördinator natuurbeheer aan. “Dat is moeilijk in geld uit te drukken, maar die ecologische afbreuk heeft zeker gevolgen voor mens en milieu.” 

Zandgrond als vergiet
De Achterhoek, dat op hoge zandgronden ligt, is de afgelopen jaren structureel droger geworden. Zandgronden werken als een vergiet: ze houden water heel slecht vast. Omdat het oosten van het land in de zomer vaak hogere temperaturen kent dan de kustregio’s, verdampt het water er ook nog eens veel sneller. Een belangrijke oplossing is dan ook om water (langer) vast te houden en de bodem als een spons te gebruiken. Jaarlijks 150 miljoen kuub water extra vasthouden, zou uitkomst bieden. Het grondwaterpeil speelt een cruciale rol. Noordstar: “We hebben te maken met een verouderd watersysteem. Het water wordt snel afgevoerd. Gezien de huidige omstandigheden is het juist zaak om het water in het gebied te bufferen, zodat ook tijdens drogere periodes het grondwaterpeil acceptabel is. Ruimte voor rivieren speelt hierop in.”

Nieuwe inrichting
Dat vraagt een nieuwe inrichting. Zo worden oude beken en watergangen hersteld en verbreed en komt er meer ruimte voor waterberging. Een succesvol voorbeeld hiervan is landgoed ’t Medler. Bij natuurgebied Hekenbroek is ook gewerkt aan oplossingen. Natuurmonumenten heeft hier samen met Waterschap Rijn & IJssel een stuw geplaatst in de Rode Beek. “Op die manier kan het water worden vastgehouden in het gebied”, legt De Vries uit. “Daarnaast willen we de beek ondieper en breder maken, zodat het water op en hoger peil komt. Bomen en planten en daarmee de hele natuur profiteren daarvan. Het is van groot belang dat het kwelwater op niveau blijft. Dat zorgt namelijk voor een ijzer- en kalkrijke bovenste bodemlaag. Heel belangrijk.” De stuw is een relatief simpele en goedkope ingreep met een groot effect.

Met verschillende maatregelen is het laaghangend fruit inmiddels wel geplukt. Nu is het tijd voor grote projecten in een brede samenwerking. Natuurmonumenten waardeert de inspanningen die gezamenlijk worden gedaan. Het Programmaplan Aanpak droogte en wateroverlast Achterhoek en Liemers is daar een belangrijk uitvloeisel van. 18 partijen hebben de krachten gebundeld. Het is wel zaak om de belangen op elkaar af te stemmen. Het gemeenschappelijk uitgangspunt is een extra laag grondwater van 100 millimeter te creëren om de droogte in de regio structureel aan te pakken.