Tweede kans voor AI-biertje op de Zwarte Cross

LICHTENVOORDE – Een nieuw biertje, niet bedacht door een oude brouwer, met schort en snor, maar door kunstmatige intelligentie (AI). Vandaag heeft Ton Spil, universitair docent aan Universiteit Twente, voor de tweede keer een AI-biertje gedronken samen met het publiek van de Zwarte Cross. De vorige viel niet helemaal in de smaak (Grolsch was duidelijk favoriet), maar twee jaar later kent het biertje een volledig nieuw recept: “Net als bij het brouwen moet je bij AI ook het kaf van het koren scheiden.”

Door Guus Helle

Het biertje wat Spil presenteert op de Cross is een creatie van Erwin Folmer, lector aan Hogeschool Arnhem en Nijmegen, of eigenlijk van het AI-model wat hij heeft getraind: “Erwin heeft data verzameld uit Untappd, een app waarmee bierliefhebbers scores geven aan biertjes. Vanuit de hoogst scorende bieren heeft het AI-model een smaakprofiel samengesteld.” Dit recept is vervolgens gebruikt door een professionele brouwerij, de Brouwtoren, om het AI-biertje te brouwen, genaamd HANZY PAI. 

Het heeft een zeer beperkte oplage: “Het is oorspronkelijk gebrouwen voor Erwin zijn installatie als lector. Dit is waarschijnlijk de enige keer dat het buiten die gelegenheid gedronken is.” Het biertje is niet in de winkel verkrijgbaar: “Er wordt constant gewerkt aan nieuwe smaakprofielen en daarmee nieuwe recepten.” Spil legt uit dat een traditionele brouwer, van vlees en bloed, nog wel nodig is om het recept te verfijnen: “Soms komt de AI met ingrediënten die niet bij elkaar passen. Je krijgt niet een lekker licht biertje als je er donkere mout aan toevoegt.” Enige selectie is dus nodig: “AI kan in korte tijd veel recepten geven, maar het is wel nodig het kaf van het koren te scheiden.” 

AI-muziek
Spil onderzoekt ook andere toepassingen van AI, waaronder het maken van muziek: “AI-muziekgeneratoren worden steeds verfijnder, geven steeds meer opties.” Net als bij het genereren van afbeeldingen is een beschrijving van het soort muziek wat je wil horen voldoende: “Het kan mooi klinkende muziek maken, het is voor veel mensen niet te onderscheiden van muziek gemaakt door muzikanten.” Spil experimenteert zelf met Suno, een AI-muziekgenerator: “Helemaal niet slecht.”

De reactie van luisteraars is echter overwegend negatief, míts ze weten dat de muziek door AI is gemaakt: “Uit mijn onderzoek blijkt dat mensen de muziek een lagere score geven als ze weten dat AI de maker is. Het is raar om te zeggen dat je fan bent van een AI-machine.” Desondanks is het wel in opkomst: “In Japan treedt Hatsune Miku op, een volledig AI-gegenereerde zangeres. Ze is te zien als hologram en krijgt ondersteuning van een echte band.” 

Ethische overwegingen
Veel van Spil zijn onderzoek gaat over de ethische kwesties die ontstaan bij het gebruik van AI: “Is het ethisch verantwoord om de stem van Herman van Veen na te bootsen voor een reclame die hij zelf niet heeft ingesproken? Dat zijn kwesties waar we mee te maken hebben.” Hier is volgens de universitair docent niet direct een antwoord op te geven: “Wat als een band eigen songteksten en wat akkoorden in een AI-machine doet, is het nummer dan gemaakt door hun, of door de AI?”

Ook op andere gebieden spelen ethische kwesties een rol, zoals in de zorg: “Zijn de AI-modellen valide? Het moet goede beslissingen maken, het kan een kwestie van leven of dood zijn.” Maar ook privacy speelt een rol: “Wat wordt gedeeld en hoe is het beveiligd? En wat als je een zeldzame ziekte hebt, wil je dan niet dat het AI-model wordt gevoed met alle mogelijke informatie over jezelf, in de hoop dat het komt met een innovatieve geneeswijze?” 

Om antwoorden te vinden op deze vragen start Universiteit Twente met een nieuw vak, Digital Responsibility: “Het doel is studenten bewust te maken van het gevaar en de onmogelijkheden van AI. We bespreken niet alleen AI, maar ook camera’s op straat, telefoongebruik en hoe veilig de cloud is.” Uiteindelijk is er wel meer nodig, zoals regels, om deze nieuwe technologieën in goede banen te leiden: “Regeringen moeten komen met wetgeving, maar omdat het een complex onderwerp is, blijkt dit moeilijk.” 

Brouwende boomers
Vooralsnog kunnen we genieten van AI-muziek en bier. Spil hoopt dat amateurbrouwers inspiratie kunnen halen uit het AI-model dat nu wordt getraind: “Elke baby boomer heeft wel eens zijn eigen bier gebrouwen. Met AI kunnen ze ingrediënten vinden die het biertje écht bijzonder maakt.” En wat van die AI-artiesten, gaan we die over een paar jaar ook zien op Zwarte Cross? “Ik heb het nog niet besproken met de organisatoren, maar mijn publiek kennende is er vast wel iemand die het wil proberen.”