(Kerk)dorpen
Opinie Columns(Kerk)dorpen
Kerkgebouwen in hun oorspronkelijke functie verdwijnen er in dit tijdsgewricht aan de lopende band, beste Grollenaren. Het gaat nu zelfs in een enorm tempo en ik las dat ook in Duitsland die trend nu is ingezet, terwijl onze oosterburen in het algemeen toch een wat behoudender karakter hebben. Wij verbazen ons al niet meer over kerksluitingen, maar houden ons meer bezig met de herbestemming; wat gaan we met het gebouw doen, worden er woningen in ondergebracht of komt er een nieuw sociaal-cultureel centrum in? Dat soort vraagstukken. Zelf ben ik eigenlijk nog wel enigszins gechoqueerd van die verwoestende nieuwe ontwikkeling. Ik vind zelf dat daar te weinig aandacht voor is, ook van de kerkelijke overheden die er naar mijn gevoel opvallend stil over zijn. Mij bekruipt een beetje het gevoel dat we de kerken - de verdwijning ervan - meer bezien vanuit een soort boekhoudermentaliteit, vanuit een kosten-baten analyse en het salderen van een al dan niet meer of mindere opbrengst.
Ik mis de ontgoocheling, de treurnis om hetgeen verdwijnt, de opmars naar verdere verandering van de samenleving omdat immers alles is doordrenkt van het christendom met zijn bijbehorende rituelen. Het is alsof je in lood schiet; in het algemeen flauwe reacties en voornamelijk praten over de mogelijkheid van een andere liefst winstgevende bestemming voor het oorspronkelijke kerkgebouw.
Eigenlijk voel ik me daar niet zo best bij. In een wat groter verband zie ik ook de verdere ontwrichting van de kleine samenleving. Ik vind het zo’n prachtig woord: ‘kerkdorp’. Daar zit iets in van: het is niet zomaar een dorp van niks, het is een dorp met karakter, een dorp met een kerk, meestal hoofdbestanddeel van het dorp waaromheen zich een lieflijk aantal woningen, inclusief horecabedrijven, hebben gevleid. Wij hebben hier in de omgeving heel veel kerkdorpen, maar de werkelijkheid is straks dat we eigenlijk geen echte ‘kerkdorpen’ meer hebben maar gebouwen waarin ooit een kerk was gevestigd.
Dat zal zeker zijn uitwerking hebben op ons sociale systeem. De vraag is ook - een vraag waar ik me vaak mee bezig houd - of het verdwijnen van die kerken ook ons gemeenschapsleven op den duur zal aantasten. Wij leven in een vrij stabiel gebied, een degelijk gebied waar de enorme progressie en vooruitgang op een wat gematigde wijze gestalte krijgt, afgezien van de advertenties waarin vaak het tegendeel wordt beweerd. Maar nu we een bijna automatisme als de ‘kerk’ hebben verlaten is het de vraag of dat ook op andere gebieden kan ontstaan. Ik weet natuurlijk ook wel dat je vooruitgang niet kunt stoppen en dat we nu in een andere tijd zijn aangeland. Goed dat je dat nog in de gaten hebt Torenwachter!
Wellicht zijn we op weg naar een nieuwe tijd. Het is in dit verband zeker opvallend dat de kerkelijke overheden hier niet op inspelen, althans niet in opvallende mate. Ik had wat meer gepassioneerdheid verwacht, wat bewogener berichten. Of we ooit nog een tijd krijgen waarin hevig wordt terugverlangd naar de oude aansprekende kerken met hun grote mystiek, dat weet ik niet. Voer voor futurologen denk ik.
Intussen moeten we het doen met een zekere verschraling; hoe je ook over de kerken en de godsdienst denkt, ze hebben ook lang het beeld bepaald van ons leven wat in een enorm aantal gebruiken en liturgieën tot uitdrukking kwam.
Wat dat betreft is er zoals net gezegd sprake van een zekere verschraling, maar velen zullen dit wellicht als een vooruitgang zien. Het is maar net vanuit welke visie je het benadert. Maar geheel in stilte mag deze aardverschuiving toch niet voorbijgaan.
Torenwachter
