Zilveren medaille voor pimpelmees in Achterhoek

ACHTERHOEK – Honderden Achterhoekers deden mee aan de landelijke Tuinvogeltelling, dit jaar in het lange weekend van 30 en 31 januari en 1 februari. Het belangrijkste landelijke nieuws was dat de koolmees voor het eerst de huismus van de eerste plaats heeft verdrongen. Laatstgenoemde hield zich staande op de tweede plaats. Een overzicht van de waarnemingen in de Achterhoekse gemeenten leert dat ook de pimpelmees hier de huismus nog voorbijstreefde.

Door Sander Grootendorst

Een half uurtje de aanwezige vogels in je tuin tellen, ergens gedurende dat weekend, het kan natuurlijk niet meer dan een steekproef zijn. En de ene tuinbezitter herkent de vogels beter dan de ander. Al die steekproeven geven bij elkaar opgeteld toch een aardig beeld, dat veelal overeenkomt met wat wetenschappelijk onderzoek ook al aanduidt: bijvoorbeeld de gestage achteruitgang van het aantal huismussen, vogels die van rommelige tuintjes houden en graag onder dakpannen nestelen. Er vliegen er veel minder rond dan pakweg vijftig jaar geleden. In nieuwbouwwijken ontbreken ze veelal geheel, terwijl koolmezen zich daar nog wel een plekje weten te veroveren. En in mindere mate ook pimpelmezen.

Dat die het zo goed deden bij de telling, is mede het gevolg van de grote pimpelmezen-invasie in de herfst van vorig jaar. Tienduizenden van die kleine vogeltjes met hun blauwe petjes vlogen vanuit de Baltische Staten Rusland naar het westen. Oorzaak: voedselschaarste in de bossen aldaar (pimpelmezen eten zomers insecten en ’s winters zaden).
Natuurkenner Jaap Graveland uit Hengelo (G), bestuurslid van de landelijke natuurorganisatie KNNV: “Kleurringonderzoek toont aan dat wanneer je bij voertafels zeg maximaal twee pimpelmezen tegelijk waarneemt, het in werkelijkheid, zeker in bosrijke omgeving, om tientallen vogels kan gaan. Dat past bij het effect van de invasie. Daar heb ik zelf ook iets van meegekregen: in de bossen opvallend veel pimpels in rondtrekkende groepen met andere vogels. Eén keer een groep van twintig die van de grond opvlogen, dat had ik nog nooit meegemaakt.”

De huismus gaat het minder voor de wind: “Ik doe allerlei vogeltellingen in de westelijke Achterhoek en het valt op hoe weinig huismussen er zijn. Het zal vooral aan de woningen liggen, waar nestgelegenheid ontbreekt. Vaak is er nog wel voldoende voedsel en dekking. Wij zelf hebben het getroffen: onder het dak van ons houten huis is de afwerking bij dakkapellen, nok en kilgoten wat slordig geweest en zaten vorig jaar minstens twaalf nesten. Aan overzijde weg worden paarden gehouden, en bij de huizen op een honderd meter van ons vandaan is veel groen.”

Hobbykippen
Ecoloog Tim Breur veronderstelt dat de problematiek rond PFAS (giftige chemische stoffen die op tal van plaatsen in het leefmilieu zijn doorgedrongen) indirect een rol speelt bij de achteruitgang van de huismus. “Niet dat de musjes daardoor direct omvallen, maar doordat het RIVM [Rijksinstituut voor Volkgezondheid en Milieu] begin 2025 het advies gaf om geen eieren meer te eten van hobbykippen. Kippen scharrelen rond, eten wormen en insecten uit de bodem en krijgen zo PFAS binnen. Alleen al in mijn omgeving ken ik diverse mensen die hierom zijn gestopt met hobbykippen, en ik vermoed dat dit op landelijke schaal veel vaker gebeurt.”

“Elke vogelaar of ecoloog die wel eens huismussen heeft geteld: weet: daar waar mensen kippen houden, vind je huismus-hotspots. Ze kunnen er jaarrond een graantje meepikken, in de kippenren een stofbad nemen of schuilen bij gevaar. Een ideale leefomgeving voor onze geliefde mus.”
Die mus moet het doen met de bronzen medaille, goud is er voor de koolmees, zilver voor de pimpelmees – toepasselijk: natuurvorser Jac. P. Thijsse het, vanwege zijn twinkelende de zang, de vogel met ‘het zilveren lachje’.